پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - سیمای بيابان‌ها
سیمای بيابان‌ها


بيابان به مناطق داراي اقاليم فراخشك و خشك كه ميزان متوسط بارندگي ساليانه آن كمتر از 50 ميليمتر و درصد پوشش گياهي چندساله آن كمتر از ده درصد باشد اطلاق ميشود. ويژگيهاي بيابان عبارتند از: الف- بارش کم، دامنه نوسان دمای شدید، دمای بالا و تبخیر زیاد. تبخیر تقریباً بیش از دو برابر بارش است و باد عامل اصلی تخریب و فرسایش محسوب میشود. ب- پوشش گیاهی بسیار فقیر و پراکنده. بیابانها اغلب بین 15 تا 30 درجه شمالی و جنوبی قرار گرفتهاند و به دلیل نزول جریانهای هوای خشک از بالای تروپوسفر به پایین، بخار آب در اين مناطق كم شده و هوا بيش از حد خشك میگردد. ج- خاکهای این مناطق دارای مواد آلی کم و اغلب جوان و کم تحولیافته هستند.

بيابانزايي به فرايند تخريب سرزمين، زوال زيستبومهاي طبيعي يا كاهش توان توليد زيستي اراضي در مناطق خشك، نيمهخشك و خشك نيمهمرطوب ناشي از عوامل انساني و محيطي اطلاق ميگردد.

ايران با 1.2 درصد خشكي هاي جهان، 2.4 درصد پديدههاي بياباني فاقد پوشش و 3.08 درصد مناطق بياباني جهان را در خود جای داده است. 61 درصد از مساحت کشور در اقليم خشك و فراخشك قرار دارد كه 3.1 برابر درصد جهاني (19.6 درصد) است. اگر چه 32.5 میلیون هکتار از اراضی کشور در وضعیت بیابانی قرار دارد، اما در تقسیمبندیهای اکوسیستمی، 43.7 ميليون هكتار آن در زمره اكوسيستم بياباني است. 20 ميليون هكتار از اكوسيستم بيابان تحت تأثير فرسايش بادي است. از این مقدار 6.4 ميليون هكتار در محدوده كانونهاي بحراني است كه در 182 منطقه، 97 شهرستان و 18 استان كشور پراكنده است. چنین شرایطی باعث شده که بيش از 20 درصد مساحت كشور را اراضی بيابانی تشكيل دهند.

در حال حاضر سرانه بيابان در كشور 0.5 هكتار است، در حاليكه سرانه جهاني آن 0.22 هكتار ميباشد.

سطح اراضي بياباني ايران

اراضي بياباني

مساحت(هکتار)

درصد

كوير

5838375

17.9

تپههاي ماسهاي

1762136

5.4

پهنههاي ماسهاي

615042

1.9

دقهاي رسي

435803

1.4

اراضي شور و نمكزار

6558281

20.1

اراضي بدون پوشش و بيرون زدگي سنگي

17366855

53.3

جمع

32576492

100

 


در مناطق خشك و فراخشك ايران با توجه به شرايط اقليمي و همچنين عوامل انساني بيابانزا از قبيل افزايش جمعيت، چراي مفرط، برداشت بيرويه از سفرههاي آب زيرزميني، آلودگی آب های زیرزمینی از طریق پساب های صنعتی، شهری و کشاورزی، تغيير كاربري اراضي، برداشت غیر معادن سطحی، مدیریت نامناسب مراتع و مدیریت غیر اصولی اراضی کشاورزی، پديده بيابانزايي رشد فزايندهاي دارد. با توجه به اهميت موضوع، سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري كشور طرح تثبيت شنهاي روان و بيابانزدايي را اجرا ميكند كه حاصل آن حفاظت از شهرها و روستاها، مراكز اقتصادي و توليدي، مراكز نظامي و خطوط مواصلاتي بوده است.

چاپ | ارسال به ديگران  | 
آمار بازدید برای صفحات داخلی
بازدید روز : 264
بازدید کل : 720676
آخرین بروزرسانی:
20 آبان 1398 ساعت 13:55